ကစ်ချ် (Kitsch) အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
ကစ်ချ် (ဂျာမန်ဘာသာစကားမှ မွေးစားထားသောစကားလုံး)၊ အပေါစားဆန်ခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်မတင့်တယ်ခြင်း ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းသည် တောက်ပလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ခံစားမှုလွန်ကဲနေခြင်းတို့ကြောင့် လူကြိုက်များသော သို့မဟုတ် မပြုစုပျိုးထောင်ရသေးသော အကြိုက်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် အနုပညာ သို့မဟုတ် အခြားအရာဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အဆိုပါ အရာဝတ္ထုများကို အချို့လူများက အရုပ်ဆိုးသည်၊ စတိုင်မကျ၊ အတုအယောင် သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်းမရှိဟု သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ အခြားလူများကမူ ယင်းကို သရော်သည့်အနေဖြင့်၊ သိသိကြီးဖြင့် သို့မဟုတ် ရယ်စရာကောင်းသောကြောင့် သဘောကျ နှစ်သက်ကြသည်။ ဤစကားလုံးကို နောက်ပိုင်း အနုပညာဝေဖန်ရေးဆရာများက ချဲ့ကားထားသော စိတ်ခံစားမှုနှင့် ဇာတ်လမ်းဆန်လွန်းသော အလှအပရေးရာများကို နှစ်သက်သည့် ၁၉ ရာစု အနုပညာ၏ အချို့သော အပိုင်းများကို တုံ့ပြန်သည့် အနုပညာလက်ရာများတွင် ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် 'ကစ်ချ် အနုပညာ' သည် 'စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ' နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်း၏ ဟာသမြောက်ပြီး သရော်လှောင်ပြောင်သည့် သဘာဝကြောင့် ကစ်ချ်သည် ကမ့်ပ် (camp) ဟူသော သဘောတရားနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။
အမြင်အာရုံ အနုပညာတစ်ခုကို "ကစ်ချ်" ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ခြင်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် နှိမ့်ချရှုတ်ချခြင်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းက အဆိုပါလက်ရာသည် တောက်ပြောင်လွန်းသည်ဟု သွယ်ဝိုက်ဆိုလိုခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မှန်သော အနုပညာတန်ဖိုးရှိသည့် လက်ရာတစ်ခုအဖြစ်ထက် အလှဆင်ရန်သက်သက် ရည်ရွယ်ချက်ကိုသာ ဆောင်ရွက်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူ၏ သာယာလှပသော ရှုခင်းပန်းချီကားများကို အနုပညာဝေဖန်ရေးဆရာများက "ခံစားချက်လွန်ကဲသော" နှင့် "စိတ်ကူးယဉ်ဆန်လွန်းသော" ဟု မကြာခဏ လှောင်ပြောင်ခံခဲ့ရသည့် ချောကလက်ဘူးခွံ ပန်းချီဆရာ သောမတ်စ် ကင်ကိတ် (၁၉၅၈–၂၀၁၂) သည် ခေတ်ပြိုင် ကစ်ချ်၏ ထိပ်တန်း ဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခံရသည်။
ဤအသုံးအနှုန်းကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဂီတ သို့မဟုတ် စာပေတို့၌လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ဖော်ပြချက် ဝေါဟာရတစ်ခုအနေဖြင့် ကစ်ချ်သည် ၁၈၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၈၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မြူးနစ်မြို့၏ အနုပညာစျေးကွက်များ၌ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး၊ စျေးပေါသော၊ လူကြိုက်များသောနှင့် ရောင်းပန်းလှသော ပန်းချီကားများနှင့် ပုံကြမ်းများကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ Das Buch vom Kitsch (ကစ်ချ် စာအုပ်) တွင် ဟန်းစ် ရိုင်မန်း က ၎င်းကို "ပန်းချီဆရာ၏ စတူဒီယိုတွင် မွေးဖွားလာသော" ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်သုံး အသုံးအနှုန်းတစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ကစ်ချ်နှင့် ပတ်သက်သော လေ့လာမှုကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့်သာ သီးသန့်နီးပါး ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဝေါလ်တာ ဘင်ဂျမင် သည် ဤနယ်ပယ်တွင် အရေးပါသော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
မော်ဒန်ဝါဒီ စာရေးဆရာ ဟာမန်း ဘရော့ခ် က ကစ်ချ်၏ အနှစ်သာရမှာ အတုခိုးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ငြင်းဆိုထားသည်။ ကစ်ချ်သည် ကျင့်ဝတ်များကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ၎င်း၏အနီးစပ်ဆုံး ရှေ့တော်ဆက်ကို အတုခိုးသည်။ ၎င်းသည် ကောင်းမြတ်သောအရာကိုမဟုတ်ဘဲ လှပသောအရာကိုသာ ကူးယူရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဝေါလ်တာ ဘင်ဂျမင် ၏ အဆိုအရ၊ ကစ်ချ်သည် အနုပညာနှင့်မတူဘဲ၊ အရာဝတ္ထုနှင့် လေ့လာသူအကြား ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း အကွာအဝေး လုံးဝမရှိသော အသုံးဝင်သည့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် "ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးဆိုင်ရာ အားထုတ်မှုမပါဘဲ၊ အကွာအဝေးတစ်ခု လိုအပ်ချက်မပါဘဲ၊ မြင့်မြတ်သောအသွင်ပြောင်းလဲခြင်းမပါဘဲ ချက်ချင်းလက်ငင်း စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ကျေနပ်မှုကို ပေးစွမ်းသည်" ဟု ဆိုသည်။
ကစ်ချ်သည် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခံရသောအရာထက် လေ့လာသူအပေါ် ပို၍မူတည်သည်။ ရော်ဂျာ စခရူတန် ၏ အဆိုအရ "ကစ်ချ်သည် အတုအယောင် အနုပညာဖြစ်ပြီး၊ အတုအယောင် ခံစားချက်များကို ဖော်ပြကာ၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စားသုံးသူအား နက်နဲပြီး လေးနက်သောအရာတစ်ခုကို ခံစားနေရသည်ဟု ထင်မြင်လာစေရန် လှည့်စားရန်ဖြစ်သည်။"
Kitsch and Art စာအုပ်တွင် တိုမက်ရှ် ကူလ်ကာ က ကစ်ချ်သည် "ငြင်းဆို၍မရသော လူထုဆွဲဆောင်မှု ရှိသည်" နှင့် "(အနုပညာပညာတတ် အထက်တန်းလွှာများက) မကောင်းဟု ယူဆကြသည်" ဟူသော အခြေခံအချက်နှစ်ချက်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေအနေ သုံးရပ်ကို အဆိုပြုထားသည်။
ကစ်ချ် လှုပ်ရှားမှုသည် ဂန္ထဝင် ပန်းချီဆရာများ၏ နိုင်ငံတကာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အော့ဒ် နာဒရမ် အဆိုပြုခဲ့သော ဒဿနတစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ On Kitsch စာအုပ်၌ ဂျန်-အိုဗီ တူဗ် နှင့် အခြားသူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုဖြင့် ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း ဆရာကြီးများ၏ နည်းစနစ်များကို ဇာတ်ကြောင်းပြောခြင်း၊ ရိုမန်တစ်ဝါဒနှင့် စိတ်ခံစားမှုအပြည့်အဝပါဝင်သော ပုံရိပ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။
မော်ကွန်းဝင် ဂီတ (Epic music) ကဲ့သို့သော အချို့သော သီကုံးထားသည့် ဂီတအမျိုးအစားများသည် ၎င်းတို့၏ ရိုမန်တစ်ဆန်လွန်းသော သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော စတိုင်ကြောင့် ကစ်ချ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
