ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင် (Regionalism) အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
အမေရိကန် ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင် (American Regionalism) သည် အဓိကအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အနောက်အလယ်ပိုင်း (Midwest) နှင့် တောင်ပိုင်းအစွန် (Deep South) ရှိ ကျေးလက်နှင့် မြို့ငယ်လေးများ၏ လက်တွေ့ကျသော မြင်ကွင်းများကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ပန်းချီကားများ၊ နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာပုံနှိပ်ပန်းချီများ (lithographs) နှင့် သရုပ်ဖော်ပုံများ ပါဝင်သော အမေရိကန် သရုပ်မှန် မော်ဒန်အနုပညာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး (Great Depression) ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှုအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အားနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးအတွင်း အမေရိကန် အလယ်ပိုင်းဒေသ၏ စိတ်သက်သာရာရစေသော ပုံရိပ်များအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ကြသဖြင့် ၁၉၃၀ မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်အထိ ၎င်း၏ လူကြိုက်အများဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သီးခြား ရီဂျင်နယ်လစ် အနုပညာရှင်များအကြား အဓိက စတိုင်လ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာခြားမှုများ ရှိနေသော်လည်း၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ရီဂျင်နယ်လစ် အနုပညာသည် ပြင်သစ်အနုပညာ၏ လွှမ်းမိုးထားမှုကို ပြတ်သားစွာ ဆန့်ကျင်ရင်း အမေရိကန်လူထု၏ ခံစားမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် အတော်အတန် ရှေးရိုးဆန်ပြီး အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းသော စတိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက၊ အမေရိကန် အနုပညာအခင်းအကျင်းတွင် မော်ဒန်ဝါဒ (Modernism) ၏ အယူအဆကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ သီးခြားထူးခြားသော အမေရိကန် အနုပညာအမျိုးအစားတစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်အနုပညာ မည်သို့ဖြစ်လာမည်ကို ဆုံးဖြတ်မည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင်၊ အမေရိကန် အနုပညာရှင်များသည် Armory Show မှ ထွက်ပေါ်လာသော ခေတ်သစ်ရေစီးကြောင်းများနှင့် အထူးသဖြင့် School of Paris မှ ဥရောပလွှမ်းမိုးမှုများကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ဥရောပ စိတ္တဇစတိုင်များကို ငြင်းပယ်ခြင်းအားဖြင့်၊ အမေရိကန် အနုပညာရှင်များသည် အမေရိကန် မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်မြင်ကွင်းများကို သရုပ်ဖော်သည့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သရုပ်မှန်ဝါဒ (academic realism) ကို ကျင့်သုံးရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးကြောင့်၊ ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင်သည် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန်၌ ကြီးစိုးသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အခြားတစ်ခုမှာ လူမှုသရုပ်မှန်ဝါဒ (Social Realism) ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ်အားထားရသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၎င်း၏လူဦးရေ အနည်းငယ်မျှသာ နယူးယောက်မြို့ သို့မဟုတ် ချီကာဂို ကဲ့သို့သော စက်မှုမြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
အမေရိကန် မြင်ကွင်းပန်းချီ (American Scene Painting) သည် အမေရိကန် ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင် နှင့် မြို့ပြသရုပ်မှန်ဝါဒ (Urban Realism) ဟုလည်းသိကြသော လူမှုသရုပ်မှန်ဝါဒ (Social Realism) တို့အတွက် ယေဘုယျလွှမ်းခြုံသုံးနှုန်းသော ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် မြင်ကွင်းပန်းချီ အများစုသည် နေ့စဉ် အမေရိကန်လူနေမှုဘဝကို သရုပ်ဖော်ရာတွင် အမျိုးသားရေးဝါဒနှင့် ရိုမန်တစ်ဝါဒ (romanticism) ခံစားချက်တို့ကို ဖော်ပြကြသည်။ ဤအမျိုးသားရေးဝါဒ ခံစားချက်သည် ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် Armory Show အပြီးတွင် အနုပညာရှင်များက ခေတ်သစ် အနုပညာရေစီးကြောင်းများကို ငြင်းပယ်ရာမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း၊ ဤအနုပညာရှင်များသည် အမေရိကန် မြို့ကြီးများ၊ မြို့ငယ်လေးများနှင့် ကျေးလက်ရှုခင်းများကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ အချို့က စက်မှုထွန်းကားခြင်းမှ ဝေးကွာသော ပိုမိုရိုးရှင်းသည့် အချိန်ကာလတစ်ခုသို့ ပြန်သွားသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထိုသို့ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ အခြားသူများကမူ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခု ပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းကာ ၎င်းတို့၏ အနုပညာကို တော်လှန်ရေးနှင့် အစွန်းရောက်သော အကြောင်းအရာများအတွက် အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ဒေသန္တရနှင့် မြို့ငယ်လေးများ၏ အကြောင်းအရာများကို အလေးပေးသော လက်ရာများကို "အမေရိကန် ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင်" ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး အသိအမြင်ဖြင့် မြို့ပြမြင်ကွင်းများကို သရုပ်ဖော်ထားသော လက်ရာများကို "လူမှုသရုပ်မှန်ဝါဒ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
အမေရိကန် ရီဂျင်နယ်လစ်ဇင်ကို ဂရန့် ဝုဒ် (Grant Wood)၊ သောမတ်စ် ဟတ် ဘန်တန် (Thomas Hart Benton) နှင့် ဂျွန် စတူးဝပ် ကာရီ (John Steuart Curry) တို့ပါဝင်သည့် အမေရိကန်၏ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးခေတ်က အလေးစားရဆုံး အနုပညာရှင်သုံးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ၎င်း၏ "ရီဂျင်နယ်လစ် သုံးဦးအဖွဲ့" (Regionalist Triumvirate) မှတစ်ဆင့် အသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သုံးဦးစလုံးသည် ပါရီမြို့တွင် အနုပညာကို လေ့လာသင်ယူခဲ့ကြသော်လည်း အမှန်တကယ် အမေရိကန်ဆန်သော အနုပညာပုံစံတစ်ခုကို ဖန်တီးရန် ၎င်းတို့၏ဘဝများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန် လူနေမှုဘဝရှိ မြို့ပြပြဿနာများနှင့် စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးအတွက် ဖြေရှင်းနည်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၎င်း၏ ကျေးလက်၊ စိုက်ပျိုးရေး အခြေခံအမြစ်များဆီသို့ ပြန်သွားရန်ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းတို့က ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
အိုင်အိုဝါပြည်နယ်၊ အာနာမိုဆာ (Anamosa) မှ အမေရိကန် ပန်းချီဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူသည် သူ၏ American Gothic ပန်းချီကားဖြင့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က အိုင်အိုဝါစီးတီးတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော Revolt Against the City အမည်ရ ထင်ရှားသည့် လက်ကမ်းစာစောင်တစ်ခုကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ယင်းစာစောင်ထဲတွင် အမေရိကန် အနုပညာရှင်များနှင့် အနုပညာဝယ်ယူသူများသည် အကြောင်းအရာနှင့် စတိုင်အတွက် ပါရီယဉ်ကျေးမှုဆီသို့ ဆက်လက်မျှော်လင့်မနေတော့ကြောင်း သူက အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ ရီဂျင်နယ်လစ် အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော မြို့၏ ရူပပထဝီဝင်၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စိတ်ပညာတို့ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြပြီး၊ ဤအခြေခံအချက်များ၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုက အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုကို ဖန်တီးပေးကြောင်း ဝုဒ်က ရေးသားခဲ့သည်။ မြို့ပြ၏ ဆွဲဆောင်မှုမှာ ပျောက်ကွယ်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့နေသော "ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး" ၏ အနုပညာကသာ လွှမ်းမိုးနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သူက မြို့ပြများကို "နိုင်ငံရေးခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ အနာစိမ်းများ" ဟု သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန် (Thomas Jefferson) ၏ တင်စားဖော်ပြချက်ကို ကိုးကားခဲ့သည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
