အာ့ဒက်ကို (Art Deco) အနုပညာလှုပ်ရှားမှု
အာ့ဒက်ကို (Art Deco) သည် ဗိသုကာ၊ ပန်းချီနှင့် ပန်းပုမှသည် ဂရပ်ဖစ်နှင့် အလှဆင်အနုပညာများအထိ အမြင်အာရုံအနုပညာ နယ်ပယ်တစ်ခွင်လုံးတွင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားခဲ့သည်။ အာ့ဒက်ကို အနုပညာရှင်များသည် ကျူးဘစ်ဇင် (Cubism)၊ ဒီစတိုင်လ် (De Stijl) နှင့် အနာဂတ်ဝါဒ (Futurism) ကဲ့သို့သော မော်ဒန်ဝါဒီများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို မကြာခဏ အသိအမှတ်ပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ ယင်းရည်ညွှန်းချက်များသည် သွယ်ဝိုက်သော သဘောသာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်ကြာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများကို အခြေခံအကျဆုံး ပုံစံများအဖြစ် စစ်ထုတ်ရယူခဲ့သည့် ရလဒ်များကိုယူ၍၊ အမြင်အာရုံကို ကြည်နူးစေသော်လည်း ဉာဏ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ခြိမ်းခြောက်မှုမရှိသော စတိုင်သစ်တစ်ခုကို တီထွင်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်က ပါရီမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ခေတ်သစ် အလှဆင်နှင့် စက်မှုအနုပညာ နိုင်ငံတကာပြပွဲကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသော အာ့ဒက်ကိုသည် အာ့နူးဗိုး (Art Nouveau) ကို ဆက်ခံသူအဖြစ်ရော၊ ယင်းကို ဆန့်ကျင်တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုအဖြစ်ပါ ရှုမြင်နိုင်သည်။ ပရိဘောဂ၊ မြေထည်၊ အထည်အလိပ်၊ လက်ဝတ်ရတနာ၊ ဖန်ထည် စသည်တို့တွင် တွေ့မြင်ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရုပ်ရှင်ရုံနှင့် ဟိုတယ် ဗိသုကာပညာ၏ ထင်ရှားသော စတိုင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာ့ဒက်ကိုသည် အာ့နူးဗိုးနည်းတူ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများတွင် အနုပညာလက်ရာများ ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ရန် ကြိုးပမ်းသည်။
၎င်း၏ အာ့နူးဗိုးနှင့် အဓိကကွာခြားချက်မှာ ကျူးဘစ်ဇင်၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြစ်ပြီး၊ ယင်းက အာ့ဒက်ကို ဒီဇိုင်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပိုမိုအပိုင်းပိုင်းကွဲနေသော၊ ဂျီဩမေတြီဆန်သော လက္ခဏာရပ်ကို ပေးစွမ်းသည်။ သို့သော်လည်း၊ အပင်ပုံသဏ္ဍာန်များနှင့် ကွေ့ကောက်သော မျဉ်းကွေးများကို အခြေခံသည့် ပုံရိပ်များသည် အချို့သော အာ့ဒက်ကို ဒီဇိုင်းများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗြိတိန်ရှိ ကလာရစ် ကလစ်ဖ် (Clarice Cliff) ၏ လက်ရာမျိုးဖြစ်သည်။ အာ့ဒက်ကို၏ လွှမ်းမိုးမှုများမှာ အလွန် ကွဲပြားစုံလင်လှပြီး၊ ရှေးဟောင်း အီဂျစ်အနုပညာ၊ အက်ဇ်တက် (Aztec) နှင့် အခြားသော ရှေးဟောင်း ဗဟိုအမေရိက အနုပညာများအပြင် ခေတ်သစ် သင်္ဘောများ၊ ရထားများနှင့် မော်တော်ကားများ၏ ဒီဇိုင်းများမှလည်း လှုံ့ဆော်မှုများကို ရယူခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘောက်ဟောက်စ် (Bauhaus) ၏ ခေတ်သစ် ဗိသုကာနှင့် ဒီဇိုင်းများအပြင်၊ လေ ကော်ဗူစီယာ (Le Corbusier) နှင့် မီးစ် ဗန် ဒါ ရို (Mies van der Rohe) တို့ကဲ့သို့သော ဗိသုကာပညာရှင်များထံမှလည်း အတုယူခဲ့သည်။
အကြီးစား ကုန်ထုတ်လုပ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်နှင့်အမျှ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ဒီဇိုင်နာများသည် အမြောက်အမြားထုတ်လုပ်သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ—နာရီများနှင့် ပြာခွက်များမှသည် ကားများနှင့် အဆောက်အအုံများအထိ အရာအားလုံး၏ အသွင်အပြင်ကို မြှင့်တင်လိုခဲ့ကြသည်။ ဘဝ၏ ကဏ္ဍစုံတွင် အလှတရားကို ရှာဖွေသည့် အာ့ဒက်ကို၏ ကြိုးပမ်းမှုသည် ပစ္စည်းအများအပြားကို ထုတ်လုပ်ရန် ရိုးရာလက်မှုပညာထက် စက်မှုခေတ် နည်းပညာ၏ အတော်အသင့် သစ်လွင်မှုနှင့် အမြောက်အမြား အသုံးပြုလာမှုကို တိုက်ရိုက် ထင်ဟပ်နေသည်။ ဘောက်ဟောက်စ် ကျောင်းတော်သည်လည်း စက်မှုထုတ်လုပ်ရေးကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း၊ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုရသော် ဘောက်ဟောက်စ်သည် အနုပညာဆန်ဆန် အလှဆင်မှုများကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး ရှင်းလင်း၍ ရိုးရှင်းသော ဂျီဩမေတြီပုံစံများကိုသာ ပိုမိုနှစ်သက်သဖြင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART