Art Nouveau (အာ့တ် နိုဗို) အနုပညာလှုပ်ရှားမှု
Art Nouveau (ပြင်သစ် အသံထွက်- [aʁ nuvo]၊ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်- /ˈɑːrt nuːˈvoʊ/) သည် အနုပညာ၊ ဗိသုကာပညာနှင့် အသုံးချအနုပညာ (အထူးသဖြင့် အလှဆင်အနုပညာများ) ၏ နိုင်ငံတကာစတိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၁၈၉၀ နှင့် ၁၉၁၀ ကြားကာလတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် ရေပန်းအစားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု၏ ပညာရပ်ဆန်သော အနုပညာ (academic art) ကို တန်ပြန်တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုအနေဖြင့် ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘာဝပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် တည်ဆောက်ပုံများ၊ အထူးသဖြင့် အပင်များနှင့် ပန်းများ၏ ကွေးညွှတ်သော မျဉ်းကြောင်းများဆီမှ စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူး အတုယူထားခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် Art Nouveau (အနုပညာသစ်) ဟူသော ပြင်သစ်အမည်ကို အသုံးပြုသည်။ ထိုစတိုင်သည် တစ်ချိန်တည်းလောက်တွင် ဥရောပနိုင်ငံအများအပြား၌ ပေါ်ထွက်လာသော စတိုင်များနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသော်လည်း၊ လုံးဝ ထပ်တူကျခြင်းတော့ မရှိပေ- ဩစတြီးယားတွင် Wiener Secession ကို အစွဲပြု၍ Secessionsstil ဟု သိကြပြီး၊ စပိန်ဘာသာဖြင့် Modernismo၊ ကက်တလန်ဘာသာဖြင့် Modernisme၊ ချက်ဘာသာဖြင့် Secese၊ ဒိန်းမတ်ဘာသာဖြင့် Skønvirke သို့မဟုတ် Jugendstil၊ ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် Jugendstil, Art Nouveau သို့မဟုတ် Reformstil၊ ဟန်ဂေရီဘာသာဖြင့် Szecesszió၊ အီတလီဘာသာဖြင့် Art Nouveau, Stile Liberty သို့မဟုတ် Stile floreale၊ နော်ဝေးဘာသာဖြင့် Jugendstil၊ ပိုလန်ဘာသာဖြင့် Secesja၊ စလိုဗက်ဘာသာဖြင့် Secesia၊ ရုရှားဘာသာဖြင့် Модерн (Modern) နှင့် ဆွီဒင်ဘာသာဖြင့် Jugend ဟူ၍ အသီးသီး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
Art Nouveau သည် ပြီးပြည့်စုံသော အနုပညာစတိုင် (total art style) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဗိသုကာပညာ၊ ပန်းချီ၊ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာ၊ အိမ်တွင်းအလှဆင်ဒီဇိုင်း၊ လက်ဝတ်ရတနာ၊ ပရိဘောဂ၊ အထည်အလိပ်၊ ကြွေထည်၊ ဖန်ထည်အနုပညာနှင့် သတ္တုလက်မှုလုပ်ငန်းများ အပါအဝင် အနုသုခုမနှင့် အလှဆင်အနုပညာ နယ်ပယ်များစွာကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်အရောက်တွင် Art Nouveau သည် ခေတ်နောက်ကျသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဥရောပတွင် လွှမ်းမိုးထားသော ဗိသုကာနှင့် အလှဆင်စတိုင် နေရာကို ပထမတွင် Art Deco မှ လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် Modernism (မော်ဒန်ဝါဒ) မှ လည်းကောင်း အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
Art Nouveau ဟူသော အမည်သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်-ဂျာမန် အနုပညာပွဲစား Siegfried Bing ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော အဆိုပါ စတိုင်သစ်ကို ပြသသည့် Maison de l'Art Nouveau (အနုပညာသစ်အိမ်) အနုပညာပြခန်းမှ အမည်ရယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်၊ Art Nouveau ကို Arts and Crafts လှုပ်ရှားမှု၌ အမြစ်တွယ်နေခြင်းကြောင့် ဗြိတိသျှအသုံးအနှုန်းဖြစ်သော "Modern Style"၊ Style moderne သို့မဟုတ် Style 1900 ဟူ၍လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းကို Style Jules Verne၊ Le Style Métro (Hector Guimard ၏ သံနှင့် ဖန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော မြေအောက်ရထားဝင်ပေါက်များကို အစွဲပြု၍)၊ Art Belle Époque နှင့် Art fin de siècle ဟူ၍လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါ ဗိသုကာလှုပ်ရှားမှု စတင်ခဲ့ရာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံတွင်၊ ၎င်းကို တစ်ခါတစ်ရံ Style nouille (ခေါက်ဆွဲစတိုင်) သို့မဟုတ် Style coup de fouet (ကြာပွတ်ရိုက်ချက်စတိုင်) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဗြိတိန်တွင် ၎င်းကို Modern Style ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ Glasgow မြို့၌ Charles Rennie Mackintosh ဦးဆောင်သော Arts and Crafts လှုပ်ရှားမှုကြောင့် "Glasgow" စတိုင်ဟူ၍ လည်းကောင်း သိကြသည်။
အီတလီတွင်၊ လန်ဒန်မြို့ရှိ Liberty & Co ကုန်တိုက်မှ ဒီဇိုင်းများ ရေပန်းစားမှုကြောင့်၊ ၎င်းကို Stile Liberty ("Liberty စတိုင်")၊ Stile floral သို့မဟုတ် Arte nova (အနုပညာသစ်) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် Louis Comfort Tiffany နှင့် ဆက်စပ်နေမှုကြောင့် ၎င်းကို "Tiffany style" ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။
ဂျာမနီနှင့် စကင်ဒီနေဗီးယားတို့တွင် ထိုအချိန်ခန့်မှာပင် ဆက်စပ်စတိုင်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းကို အဆိုပါအမည်ရှိသော လူကြိုက်များသည့် ဂျာမန်အနုပညာမဂ္ဂဇင်းကို အစွဲပြု၍ Jugendstil ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဩစတြီးယားနှင့် ထိုအချိန်က သြစတြို-ဟန်ဂေရီအင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင် အလားတူစတိုင်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ Vienna Secession မှ အနုပညာရှင်များကို အစွဲပြု၍ ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် Secessionsstil (ဟန်ဂေရီ: szecesszió၊ ချက်: secese) သို့မဟုတ် Wiener Jugendstil ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ကက်တလိုနီးယားတွင် ဆက်စပ်စတိုင်ကို Modernisme အဖြစ် သိကြပြီး၊ စပိန်တွင် Modernismo, Arte joven ("အနုပညာပျို") အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပေါ်တူဂီတွင် Arte nova (အနုပညာသစ်) အဖြစ် လည်းကောင်း သိကြသည်။ ရုရှားတွင် ၎င်းကို Modern (Модерн ар-нуво) နှင့် Jugendstil (Югендстиль) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ နယ်သာလန်တွင် Nieuwe Kunst (အနုပညာသစ်) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
အချို့သောအမည်များသည် Art Nouveau အနုပညာရှင်များကြား ရေပန်းစားသော ဇီဝပုံသဏ္ဌာန်များ (organic forms) ကို အထူးရည်ညွှန်းကြသည်- ပြင်သစ်ရှိ Stile Floreal ("ပန်းစတိုင်")၊ နယ်သာလန်ရှိ Paling Stijl ("ငါးရှဉ့်စတိုင်")၊ နှင့် ဂျာမနီရှိ Wellenstil ("လှိုင်းစတိုင်") နှင့် Lilienstil ("နှင်းပန်းစတိုင်") တို့ ဖြစ်ကြသည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
