ကွန်ကရစ် အနုပညာ (Concrete Art သို့မဟုတ် Concretism)အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
ကွန်ကရစ် အနုပညာ (Concrete art) သည် စိတ္တဇသဘောတရား (abstraction) အပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် အလေးပေးထားသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒီ စတိုင်လ် (De Stijl) အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသော အနုပညာရှင် သီအို ဗန် ဒိုးစ်ဘာ့ဂ် (Theo van Doesburg) သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် Art Concret အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "ကွန်ကရစ် အနုပညာ၏ အခြေခံများ" (The Basis of Concrete Art) ဟု အမည်ရသော ကြေညာစာတမ်းတစ်ခုတွင် ၎င်း၏ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြကာ "ကွန်ကရစ် အနုပညာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ယင်းစာတမ်းကို အော်တို ဂျီ ကားလ်ဆန်း (Otto G. Carlsund)၊ ဂျင်း ဟီလီယွန် (Jean Hélion) နှင့် လီယွန် တူတွန်ဂျီယန် (Leon Tutundjian) အပါအဝင် အဖွဲ့မှ အခြားအနုပညာရှင် လေးဦးကလည်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ထွက်ပေါ်လာမည့် အနုပညာ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် သဘာဝ၊ မြင်သာသော ကမ္ဘာကြီးတွင် ပုံမှန်တွေ့ကြုံရလေ့ရှိသည့် အရာများကို ရည်ညွှန်းခြင်း သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြခြင်း မပြုရဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ၎င်းသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ကိုယ်စားပြုရည်ညွှန်းခြင်းမရှိသော (non-referential) အရာဖြစ်သင့်ကြောင်း ကြေညာစာတမ်းက ရှင်းပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် စိတ္တဇအနုပညာ (abstraction) နှင့် ကွဲပြားသော အချက်ဖြစ်သည်။
ပိုမိုယေဘုယျကျသော သဘောအရ "စိတ္တဇအနုပညာ" (abstract art) တွင် "သဘာဝရှိ ပုံသဏ္ဍာန်များကို စိတ္တဇဆန်ဆန် ဖော်ပြခြင်း" ပါဝင်နိုင်ပြီး မကြာခဏလည်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် "ကွန်ကရစ် အနုပညာ" ကို "စိတ်ထဲမှ တိုက်ရိုက်" ပေါ်ထွက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထို့ကြောင့် ယေဘုယျ စိတ္တဇအနုပညာထက် ပိုမို၍ "ဦးနှောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ/ဉာဏ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာ" (cerebral) ဖြစ်လာစေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ် အနုပညာကို မျက်နှာပြင်များ (planes)၊ အရောင်များနှင့် ပုံသဏ္ဍာန်များကဲ့သို့သော အခြေခံ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများဖြင့် မကြာခဏ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ကွန်ကရစ် အနုပညာတွင် "စိတ်ခံစားမှု" (Sentiment) မပါဝင်လေ့ရှိပေ။ ကွန်ကရစ် အနုပညာ၏ ပြီးစီးသွားသော လက်ရာများတွင် အနုပညာရှင်၏ "လက်ရာ/လက်စွမ်း" ကို သိရှိရန် ခက်ခဲနိုင်သည်၊ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ကွန်ကရစ် အနုပညာသည် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားပုံ ပေါ်နိုင်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျကျသော စိတ္တဇအနုပညာသည် သဘာဝကမ္ဘာ၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင် ၎င်း၏အခြေခံကို ရှာဖွေနိုင်သော်လည်း၊ ကွန်ကရစ် အနုပညာတွင် မကြာခဏဆိုသလို ဂျီသြမေတြီ (geometry) ကို အဓိက အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းချက်အဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ကွန်ကရစ် အနုပညာ၏ ဖော်ပြချက်တစ်ခု ဖန်တီးရာတွင် အနုပညာလက်ရာတစ်ခု၏ ပုံစံပိုင်းဆိုင်ရာ အရည်အသွေးများ (formal qualities) အပေါ် သိသိသာသာ မှီခိုအားထားခြင်း ပါဝင်နိုင်သည်။ သီအို ဗန် ဒိုးစ်ဘာ့ဂ် ၏ ကြေညာစာတမ်းတွင် အနုပညာသည် "သဘာဝ၏ ပုံစံပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများမှဖြစ်စေ၊ ကာမဂုဏ်ခံစားမှုများ (sensuality) သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်မှုများ (sentimentality) မှဖြစ်စေ မည်သည့်အရာကိုမျှ မရယူသင့်ပေ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကဗျာဆန်မှု (lyricism)၊ ပြဇာတ်ဆန်မှု (dramaticism)၊ သင်္ကေတဝါဒ (symbolism) စသည်တို့ကို ဖယ်ချန်ထားလိုသည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကွန်ကရစ် အနုပညာတွင် သင်္ချာညီမျှခြင်း (mathematical equation) တစ်ခုကို အစမှတ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကွန်ကရစ် အနုပညာတွင် ပန်းချီနှင့် ပန်းပုတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
ဤဝေါဟာရကို အနုပညာရှင် ဂျိုးဇက် အယ်လ်ဘားစ် (Josef Albers) က လူကြိုက်များအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အနုပညာရှင် မက်စ် ဘီလ် (Max Bill) က ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးသော နိုင်ငံတကာပြပွဲကို စီစဉ်ကျင်းပကာ ကွန်ကရစ် အနုပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော အယူအဆများကို ထပ်မံမြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အီတလီမြောက်ပိုင်းနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့၌ Movimento d'arte concreta (MAC) နှင့် Espace အဖွဲ့တို့၏ လက်ရာများမှတစ်ဆင့် ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မက်စ် ဘီလ် သည် ကွန်ကရစ် အနုပညာ၏ နှစ် ၅၀ ကြာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို သရုပ်ဖော်ပြသသည့် ကြီးမားသော ပြပွဲကြီးတစ်ခုကို ဇူးရစ် (Zürich) မြို့တွင် စီစဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။
ကွန်ကရစ် အနုပညာ (Concrete art)၊ အော့ပ်တစ်ကယ် အနုပညာ (optical art)၊ ကိုင်နက်တစ် အနုပညာ (kinetic art) နှင့် ပရိုဂရမ်မက်တစ် အနုပညာ (programmatic art) တို့သည် အလားတူ စိတ်ဝင်စားမှုများကို အဓိကထားသည့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အုပ်စုများကို စုစည်းပေးထားသည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
