ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင် (Constructivism) အနုပညာလှုပ်ရှားမှု
ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင် (Constructivism - တည်ဆောက်မှုဝါဒ) သည် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဗလာဒီမာ တတ်တ်လင် (Vladimir Tatlin) အားဖြင့် ရုရှားနိုင်ငံတွင် အစပြုခဲ့သော အနုပညာနှင့် ဗိသုကာဆိုင်ရာ ဒဿနတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှီအခိုကင်းသော ကိုယ်ပိုင်အနုပညာဟူသည့် အယူအဆကို ငြင်းပယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် အနုပညာကို 'တည်ဆောက်' (to construct) လိုခဲ့သည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အနုပညာကို လူမှုရေးရည်ရွယ်ချက်များအတွက် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။ ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်သည် ၂၀ ရာစု၏ ခေတ်သစ်အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး၊ ဘောက်ဟောက်စ် (Bauhaus) နှင့် ဒီစတိုင်လ် (De Stijl) လှုပ်ရှားမှုများကဲ့သို့သော အဓိကရေစီးကြောင်းများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဗိသုကာပညာ၊ ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်း၊ စက်မှုဒီဇိုင်း၊ ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ အက၊ ဖက်ရှင်နှင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဂီတအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
တည်ဆောက်မှုအနုပညာ (Construction Art) ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန်းဒါး ရော့ဒ်ချန်ကို (Alexander Rodchenko) ၏ လက်ရာကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကာဇီမာ မာလီဗစ်ချ် (Kazimir Malevich) က လှောင်ပြောင်သည့်စကားလုံးအဖြစ် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်သည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် နာအွမ် ဂါဘို (Naum Gabo) ၏ ရီရယ်လစ်စတစ် ကြေညာစာတမ်း (Realistic Manifesto) ၌ အပြုသဘောဆောင်သော ဝေါဟာရအဖြစ် ပထမဆုံး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အလက်ဇီ ဂန် (Aleksei Gan) က ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏ ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင် (Constructivism) စာအုပ်၏ ခေါင်းစဉ်အဖြစ် အဆိုပါစကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်သည် ရုရှား အနာဂတ်ဝါဒ (Russian Futurism) ၏ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြသခဲ့သော ဗလာဒီမာ တတ်တ်လင်၏ 'ဆန့်ကျင်ဘက် ဖောင်းကြွလက်ရာများ' (counter reliefs) ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဝေါဟာရကို စက်မှုဆန်ပြီး ထောင့်ချိုးကျသော လက်ရာစတိုင်ကို ဖန်တီးခဲ့သည့် ပန်းပုဆရာများဖြစ်သော အန်တွိုင်း ပက်ဗ်စနာ (Antoine Pevsner) နှင့် နာအွမ် ဂါဘို တို့က တီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ဂျီဩမေတြီ စိတ္တဇသဘောတရားမှာမူ ကာဇီမာ မာလီဗစ်ချ်၏ ဆူပရီမက်တစ်ဇင် (Suprematism) မှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
သီအိုရီနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်သည် ၁၉၂၀ မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အတွင်း မော်စကိုမြို့ရှိ INKhUK (အနုပညာယဉ်ကျေးမှု သိပ္ပံ) ၌ ကျင်းပခဲ့သော စကားစစ်ထိုးပွဲများစွာမှ အများစု ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဝက်ဆလီ ကန်ဒင်စကီး (Wassily Kandinsky) အား သူ၏ 'ဂမ္ဘီရဝါဒ' (mysticism) ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားပြီးနောက်၊ ပထမဆုံး ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ် လုပ်ငန်းအဖွဲ့ (လုဘော့ဗ် ပိုပိုဗာ၊ အလက်ဇန်းဒါး ဗက်စ်နင်၊ ရော့ဒ်ချန်ကို၊ ဗာဗရာ စတီပါနိုဗာ နှင့် သီအိုရီပညာရှင်များဖြစ်သော အလက်ဇီ ဂန်၊ ဘောရစ် အာဗာတော့ဗ်၊ အိုဆစ်ပ် ဘရစ်ခ် တို့ပါဝင်သည်) က ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ဖာတူရာ (faktura) ခေါ် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ သီးခြားရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် တက်တိုနီကာ (tektonika) ခေါ် ၎င်း၏ ဟင်းလင်းပြင်အတွင်း တည်ရှိမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းအဖြစ် ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်များသည် စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်သည့်နည်းလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် သုံးဖက်မြင် တည်ဆောက်မှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ OBMOKhU (လူငယ်အနုပညာရှင်များအဖွဲ့) ပြပွဲတွင် ရော့ဒ်ချန်ကို၊ စတီပါနိုဗာ၊ ကားလ် အိုင်အိုဂန်ဆန် နှင့် စတန်ဘတ် ညီအစ်ကိုများ၏ ဤသုံးဖက်မြင် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုများကို ပြသခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို စာအုပ်များ သို့မဟုတ် ပိုစတာများကဲ့သို့သော နှစ်ဖက်မြင် လက်ရာများအတွက် ဒီဇိုင်းများအထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး မွန်တေ့ချ် (montage) နှင့် အချက်အလက်အခြေပြု ဖန်တီးမှု (factography) တို့သည် အရေးကြီးသော အယူအဆများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် ဒီဇိုင်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သကဲ့သို့ပင်၊ ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်များသည် အောက်တိုဘာ တော်လှန်ရေးအပြီး ဘော်ရှီဗစ်အစိုးရအတွက် ပြည်သူ့ပွဲတော်များနှင့် လမ်းဒီဇိုင်းများကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ဗီတက်ဘ်စခ် (Vitebsk) တွင်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် မာလီဗစ်ချ်၏ UNOVIS အဖွဲ့သည် ဝါဒဖြန့် ဆိုင်းဘုတ်များနှင့် အဆောက်အအုံများကို ပန်းချီဆွဲခဲ့ကြသည် (အကျော်ကြားဆုံးမှာ အယ်လ် လစ်ဇစ်စကီး (El Lissitzky) ၏ ၁၉၁၉ ခုနှစ်ထုတ် Beat the Whites with the Red Wedge ဟူသော ပိုစတာဖြစ်သည်။) ဗလာဒီမာ မာယာကော့ဗ်စကီး (Vladimir Mayakovsky) ၏ 'လမ်းမများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ စုတ်တံများ၊ ရင်ပြင်များသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆေးစပ်ပြားများဖြစ်သည်' ဟူသော ကြေညာချက်ကြောင့် စိတ်အားထက်သန်ကာ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ဒီဇိုင်နာများသည် ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ပြည်သူလူထု၏ ဘဝထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ ၁၉၂၁ ခုနှစ် Comintern ကွန်ဂရက်အတွက် အလက်ဇန်းဒါး ဗက်စ်နင် နှင့် လုဘော့ဗ် ပိုပိုဗာ တို့ အဆိုပြုခဲ့သော ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် OBMOKhU ပြပွဲ၏ တည်ဆောက်မှုများနှင့် ပြဇာတ်ရုံအတွက် ၎င်းတို့၏ လက်ရာများနှင့် ဆင်တူသည်။ ဤကာလအတွင်း ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်ဇင်နှင့် ပရိုလက်ကာ့ထ် (Proletkult) တို့အကြား ကြီးမားသော ထပ်တူကျမှုများ ရှိခဲ့ပြီး၊ လုံးဝအသစ်ဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုကို ဖန်တီးရန် လိုအပ်သည်ဟူသော ၎င်း၏ အယူအဆများသည် ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်များနှင့် အကြိုက်တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အချို့သော ကွန်စထရတ်တစ်ဗစ်များသည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်က ဘော်ရှီဗစ်တို့၏ ပြည်သူ့သတင်းအချက်အလက် ကမ်ပိန်းတစ်ခုဖြစ်သော 'ROSTA Windows' တွင် အကြီးအကျယ် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အကျော်ကြားဆုံး အချို့ကို ကဗျာဆရာ-ပန်းချီဆရာ ဗလာဒီမာ မာယာကော့ဗ်စကီး နှင့် ဗလာဒီမာ လီဘက်ဒက်ဗ် (Vladimir Lebedev) တို့က ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
