ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ (Socialist Realism) အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတွင် ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး ထိုနိုင်ငံအပြင် အခြားသော ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံများတွင်ပါ လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည့် လက်တွေ့ကျသော သရုပ်မှန်အနုပညာ (realistic art) စတိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ၏ ဝိသေသလက္ခဏာမှာ ပစ္စည်းမဲ့လူတန်းစားများ လွတ်မြောက်ရေးကဲ့သို့သော ကွန်မြူနစ်စံန်ဘိုးများကို လက်တွေ့ကျသော ပုံရိပ်များအသုံးပြု၍ ခမ်းနားထည်ဝါစွာ ပုံဖော်တင်ဆက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်မှုရှိသော်လည်း ၎င်းကို လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို လက်တွေ့ကျကျ ပုံဖော်သည့် အနုပညာအမျိုးအစားဖြစ်သော လူမှုသရုပ်မှန်ဝါဒ (social realism) နှင့် မရောထွေးသင့်ပေ။
ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒသည် ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် စတင်ထွန်းကားလာချိန်မှစ၍ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် လူကြိုက်နည်းသွားချိန်အထိ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၌ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရသော အဓိက အနုပညာပုံစံဖြစ်ခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံများသည်လည်း သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော အနုပညာစံနှုန်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဆိုဗီယက်ယူနီယံရှိ ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒသည် ဥရောပရှိ အခြားနေရာများထက် ပိုမိုကြာရှည်စွာ တည်တံ့ခဲ့ပြီး ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်။
ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒကို ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ကွဲပြားစုံလင်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်လုံးရှိ ထောင်ပေါင်းများစွာသော အနုပညာရှင်များက ဖန်တီးပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ရုရှားအနုပညာရှိ သရုပ်မှန်ဝါဒ၏ အစောပိုင်း ဥပမာများတွင် ပီရီဒဗစ်ဇ်နီကီ (Peredvizhnikis) နှင့် အီလျာ ယီဖီမိုဗစ်ချ် ရီပင် (Ilya Yefimovich Repin) တို့၏ လက်ရာများ ပါဝင်သည်။ ဤလက်ရာများသည် တူညီသော နိုင်ငံရေး အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှုမရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် နောက်ဆက်ခံမည့်သူများ အသုံးပြုမည့် နည်းပညာများကို ကြိုတင်ပြသနေခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဘော်လ်ရှီဗစ် (Bolsheviks) တို့ ရုရှားကို ထိန်းချုပ်ပြီးနောက်၊ အနုပညာစတိုင်များတွင် သိသာထင်ရှားသော အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာဘုရင် (Tsar) ကျဆုံးချိန်နှင့် ဘော်လ်ရှီဗစ်တို့ အာဏာမရလာမီ အချိန်ကာလအတွင်းတွင် အနုပညာဆိုင်ရာ စူးစမ်းရှာဖွေမှု အတိုချုံးကာလတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှားအနုပညာရှင်များသည် ပိုမိုရိုးရာကျသော အနုပညာနှင့် ပန်းချီပုံစံများဆီသို့ စတင် ပြန်လည်ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။
ဘော်လ်ရှီဗစ်တို့ အာဏာရပြီး မကြာမီမှာပင်၊ အနာတိုလီ လူနာချာစကီး (Anatoly Lunacharsky) သည် ဉာဏ်အလင်းပွင့်ရေးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဖြစ်သော နာကွန်ပရိုစ့် (Narkompros) ၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းက လူနာချာစကီးအား အသစ်ဖန်တီးလိုက်သော ဆိုဗီယက်နိုင်ငံတော်ရှိ အနုပညာဦးတည်ချက်ကို ဆုံးဖြတ်ရမည့် ရာထူးနေရာသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ လူနာချာစကီးသည် လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွက် ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာမည့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် အခြေခံသော အလှတရားဆိုင်ရာ စနစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ သူက "ကျန်းမာသော ခန္ဓာကိုယ်၊ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သော မျက်နှာ သို့မဟုတ် ဖော်ရွေသော အပြုံးကို မြင်တွေ့ရခြင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ဘဝကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေသည်" ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ အနုပညာသည် လူသားတို့၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်အပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှုရှိပြီး မှန်ကန်သော အခြေအနေများအောက်တွင် ထိုသက်ရောက်မှုသည် အပြုသဘောဆောင်နိုင်သည်ဟု သူက ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ "ပြီးပြည့်စုံသော လူသား" (ဆိုဗီယက်လူသားသစ်) ကို ပုံဖော်ခြင်းဖြင့် အနုပညာသည် နိုင်ငံသားများအား ပြီးပြည့်စုံသော ဆိုဗီယက်နိုင်ငံသားများ မည်သို့ဖြစ်လာစေရန် ပညာပေးနိုင်သည်ဟု လူနာချာစကီးက ယုံကြည်ခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်အနုပညာ၏ ကံကြမ္မာနှင့် ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံဆွေးနွေးနေကြသော အဓိက အုပ်စုနှစ်စု ရှိခဲ့သည်- အနာဂတ်ဝါဒီများ (futurists) နှင့် ရိုးရာစွဲကိုင်သူများ (traditionalists) ဖြစ်သည်။ ဘော်လ်ရှီဗစ်တို့ မတိုင်မီကတည်းက စိတ္တဇ သို့မဟုတ် လက်ဝဲယိမ်း အနုပညာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည့် ရုရှားအနာဂတ်ဝါဒီများစွာက ကွန်မြူနစ်စနစ်သည် အတိတ်နှင့် လုံးဝအဆက်အသွယ်ဖြတ်ရန် လိုအပ်ကြောင်းနှင့် ထို့ကြောင့် ဆိုဗီယက်အနုပညာသည်လည်း ထိုနည်းတူဖြစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရိုးရာစွဲကိုင်သူများက နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို လက်တွေ့ကျကျ တင်ဆက်ပြသမှု၏ အရေးပါမှုကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ လီနင် (Lenin) ၏ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် စီးပွားရေးမူဝါဒသစ် (New Economic Policy) အောက်တွင်၊ ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရှိခဲ့ပြီး အနာဂတ်ဝါဒီများနှင့် ရိုးရာစွဲကိုင်သူ နှစ်ရပ်စလုံးအား အရင်းအနှီးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ၎င်းတို့၏ အနုပညာကို ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ၊ ဆိုဗီယက်အစိုးရသည် ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများကို အဆုံးသတ်ရန် လုံလောက်သော အင်အားနှင့် အာဏာရရှိနေပြီဖြစ်ရာ၊ အနာဂတ်ဝါဒီများကဲ့သို့သော အစွန်အဖျားအုပ်စုများအတွက် ထောက်ပံ့မှုများကို အဆုံးသတ်လိုက်သည်။ ဤအချိန်တွင်၊ "ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ" ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးမပြုသေးသော်လည်း၊ ၎င်း၏ သတ်မှတ်ထားသော ဝိသေသလက္ခဏာများသည် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
"ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ" ဟူသော ဝေါဟာရကို ပထမဆုံး တရားဝင် အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ စတာလင် (Stalin) ကိုယ်တိုင် အပါအဝင် အမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ နိုင်ငံရေးသမားများ ပါဝင်သော အစည်းအဝေးများတွင် ထိုဝေါဟာရကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ စာပေဆိုင်ရာ ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒကို ထောက်ခံအားပေးသူ မက်ဆင် ဂေါ်ကီ (Maxim Gorky) သည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် "ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒ" ဟူသော နာမည်ကြီး ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်အရောက်တွင် ထိုဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို စတာလင်ထံမှ ပြန်လည်ခြေရာခံ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ကွန်ဂရက် (Congress) အတွင်း၊ ဆိုရှယ်လစ် သရုပ်မှန်ဝါဒအတွက် လမ်းညွှန်ချက် လေးချက်ကို ချမှတ်ခဲ့သည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
