ဆူပရီမာတစ်ဇင် (Suprematism) အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
ဆူပရီမာတစ်ဇင် (ရုရှား: Супремати́зм) သည် အကန့်အသတ်ရှိသော အရောင်များဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် စက်ဝိုင်းများ၊ စတုရန်းများ၊ မျဉ်းကြောင်းများနှင့် ထောင့်မှန်စတုဂံများကဲ့သို့သော အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ ပုံသဏ္ဌာန်များကို အဓိကထားသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၌ ကတ်ဇီမာ မာလီဗစ်ချ် (Kazimir Malevich) က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ သူနှင့်အတူ အခြားအနုပညာရှင် ၁၃ ဦးတို့က အလားတူစတိုင်ဖြင့် လက်ရာ ၃၆ ခုကို ပြသခဲ့သည့် စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ (St. Petersburg) တွင် ကျင်းပသော မာလီဗစ်ချ်၏ ၁၉၁၅ ခုနှစ် ပြပွဲဖြစ်သည့် The Last Futurist Exhibition of Paintings 0.10 တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ဆူပရီမာတစ်ဇင် ဟူသော ဝေါဟာရသည် အရာဝတ္ထုများကို အမြင်အာရုံဖြင့် ပုံဖော်ခြင်းထက် "စစ်မှန်သော အနုပညာခံစားမှု၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်တည်မှု" အပေါ် အခြေခံထားသည့် စိတ္တဇအနုပညာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကတ်ဇီမာ မာလီဗစ်ချ်သည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်၏ Donkey's Tail နှင့် Der Blaue Reiter (The Blue Rider) ပြပွဲများတွင် ကျူးဘို-ဖျူးချားရစ် (cubo-futurist) လက်ရာများဖြင့် ပြသခဲ့ပြီးဖြစ်သော နာမည်ရ ပန်းချီဆရာတစ်ဦး ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆူပရီမာတစ်ဇင် အယူအဆကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပန်းချီ၊ ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်တို့တွင် အနုပညာပုံစံသစ်များ ပြန့်ပွားလာမှုအပြင် ရုရှားရိုးရာအနုပညာအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်နိုးကြားလာခြင်းတို့က မော်ဒန်ဝါဒီ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ် မွေးဖွားလာစေရန် ကြွယ်ဝသော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။
"Suprematism" (၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်မြို့၌ Bauhaus Book No. 11 အဖြစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏ The Non-Objective World စာအုပ် အပိုင်း ၂) တွင် မာလီဗစ်ချ်က ဆူပရီမာတစ်ဇင်၏ အဓိက အယူအဆကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်-
သူသည် အခြေခံ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ၊ အထူးသဖြင့် စတုရန်းနှင့် စက်ဝိုင်းတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ဆူပရီမာတစ် "သဒ္ဒါ (grammar)" တစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ် 0.10 ပြပွဲတွင်၊ မာလီဗစ်ချ်သည် သူ၏ ဆူပရီမာတစ် ပန်းချီဆိုင်ရာ အစောပိုင်း စမ်းသပ်မှုများကို ပြသခဲ့သည်။ သူ၏ပြပွဲတွင် အဓိကအကျဆုံးလက်ရာမှာ Black Square (အနက်ရောင်စတုရန်း) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို ရုရှားအော်သိုဒေါက်စ် (Russian Orthodox) ရိုးရာအရ နေအိမ်တစ်လုံးရှိ အဓိကအထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာဖြစ်သော အနီရောင်/လှပသော ထောင့် ဟုခေါ်သည့် နေရာတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ "Black Square" ကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် အနုပညာလောကတွင် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ မာလီဗစ်ချ်သည် မှတ်တိုင်တစ်ခုအဖြစ် ကြေညာခံခဲ့ရသော White on White (အဖြူပေါ်မှ အဖြူ) ကိုလည်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။ "White on White" သည် အရောင်စုံမှနေ၍ တစ်ရောင်တည်း ဆူပရီမာတစ်ဇင်ဆီသို့ အကူးအပြောင်းကို မှတ်သားပြသခဲ့သည်။
မာလီဗစ်ချ်၏ ဆူပရီမာတစ်ဇင်သည် တော်လှန်ရေးအပြီး ထွက်ပေါ်လာသော ကွန်စထရပ်တစ်ဗစ်ဇင် (Constructivism) နှင့် ရုပ်ဝါဒတို့၏ ရပ်တည်ချက်များနှင့် အခြေခံအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုကို ကိုးကွယ်သည့် ကွန်စထရပ်တစ်ဗစ်ဇင်သည် အနုပညာကို လက်တွေ့အသုံးဝင်သော ဖွဲ့စည်းမှုမူများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်သည့် အသုံးချမှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ကွန်စထရပ်တစ်ဗစ်ဇင်အောက်တွင်၊ ရိုးရာ စင်ထောက် ပန်းချီဆရာသည် ဘဝ၏ ကဏ္ဍစုံကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရန် တာဝန်ရှိသော အင်ဂျင်နီယာ-အနုပညာရှင် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
ဆူပရီမာတစ်ဇင်သည် ကွန်စထရပ်တစ်ဗစ်ဇင်နှင့် သိသိသာသာ ကွဲလွဲလျက် နက်ရှိုင်းသော ရုပ်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး၊ အသုံးချမှုဆန့်ကျင်ရေး ဒဿနကို ကိုယ်စားပြုသည်။ "Suprematism" (The Non-Objective World ၏ အပိုင်း ၂) တွင် မာလီဗစ်ချ်က ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည်-
ဂျင်း-ကလော့ဒ် မာကာဒေး (Jean-Claude Marcadé) က "ကွန်စထရပ်တစ်ဗစ်ဇင်နှင့် ဆူပရီမာတစ်ဇင်တို့အကြား အပေါ်ယံတူညီမှုများ ရှိနေသော်လည်း၊ ယင်းလှုပ်ရှားမှု နှစ်ခုမှာ ပြိုင်ဘက်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့ကြား ကွဲပြားချက်ကို ခွဲခြားသိမြင်ရန် အလွန်အရေးကြီးသည်" ဟု သုံးသပ်ခဲ့သည်။ မာကာဒေး၏ အဆိုအရ၊ El Lissitzky ကဲ့သို့ ဆူပရီမာတစ်ဇင်နှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသော သို့မဟုတ် Rodchenko နှင့် Lyubov Popova တို့ကဲ့သို့ ဆူပရီမာတစ်ဇင်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် အလုပ်လုပ်နေသော အနုပညာရှင် အများအပြားသည် နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုအတွက် ဆူပရီမာတစ်ဇင်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသောကြောင့် ရောထွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆူပရီမာတစ်ဇင်သည် လူသားကို စကြဝဠာ၏ ဗဟိုချက်တွင်ထားရှိသော လူသားဝါဒ ဒဿနကို လက်မခံပေ။ ယင်းအစား၊ ဆူပရီမာတစ်ဇင်သည် လူသား — အနုပညာရှင် — ကို မာလီဗစ်ချ်အတွက် ကမ္ဘာကြီး၏ တစ်ခုတည်းသော စစ်မှန်သည့် အရှိတရားဖြစ်သော ပကတိ ရည်ရွယ်ရာအရာဝတ္ထုမဲ့ခြင်း၏ ဖန်တီးရှင်အဖြစ်ရော ထုတ်လွှင့်သူအဖြစ်ပါ မျှော်မှန်းထားသည်။
..အရာဝတ္ထုမဲ့ခြင်းကို လွတ်မြောက်စေသည့် ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော ခံစားချက်တစ်ခုက ကျွန်ုပ်ကို ခံစားချက်မှလွဲ၍ မည်သည့်အရာမျှ အစစ်အမှန်မဟုတ်သော "သဲကန္တာရ" တစ်ခုထဲသို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သည်... ("Suprematism", The Non-Objective World ၏ အပိုင်း ၂)
မာလီဗစ်ချ်အတွက်မူ၊ စကြဝဠာ၏ အနာဂတ်ကို တည်ဆောက်ရမည့်အရာမှာ ပကတိ အရာဝတ္ထုမဲ့ခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များအပေါ်တွင် ဖြစ်သည် - ယင်းသည် အပြင်ပန်းသဏ္ဌာန်များ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ သက်သောင့်သက်သာရှိမှုနှင့် အဆင်ပြေမှုတို့က လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခြင်း မရှိတော့မည့် အနာဂတ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
(WiKiArt မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အပြည့်အစုံလေ့လာလိုလျှင် wikiart.org တွင်သွားရောက်ဖတ်ရှုပါ။) AMHTA METHON-ART
